Η Γέεννα

 Η Γέεννα

Συγγραφή: Ευάγγελος Δ. Κεπενές (Νοέμβριος 28, 2022, 21:44)

Η Γέεννα των Γραφών: Από την Επίγεια Κοιλάδα της Σφαγής στη Μεταφυσική Παρερμηνεία

Το θέμα της Γέεννας αποτελεί το μεγάλο θύμα της δογματικής και μεταφυσικής παρερμηνείας. Οι θεσμοθετημένες θρησκείες χρησιμοποίησαν τη λέξη αυτή για να κατασκευάσουν την εικόνα μιας αόρατης τοποθεσίας βασανιστηρίων, όπου δήθεν αθάνατες ψυχές βασανίζονται αιώνια από φωτιές και δαίμονες.

Όταν αφήνουμε το βιβλικό κείμενο να μιλήσει από μόνο του, ανακαλύπτουμε ότι η Γέεννα δεν ήταν ποτέ ένας αόρατος, μεταφυσικός τόπος αιώνιας τιμωρίας και πόνου, αλλά ένας συγκεκριμένος, επίγειος γεωγραφικός τόπος με τρομακτική ιστορική και προφητική σημασία.

Ας ιχνηλατήσουμε την αλήθεια της Γέεννας μέσα από τα ίδια τα βιβλικά κείμενα:

Η Γεωγραφική Πραγματικότητα στο Τανάχ (Εβραϊκό Κείμενο)

Στο ελληνικό κείμενο, η λέξη Γέεννα είναι η ελληνική απόδοση (μεταγραφή) του εβραϊκού όρου Γκε-Χιννόμ (גיα בן היνομ), που σημαίνει κυριολεκτικά «Κοιλάδα του Γιου του Εννόμ».

• Πού βρίσκεται: Είναι μια πραγματική, βαθιά κοιλάδα που βρίσκεται αμέσως έξω από τα νότια τείχη της επίγειας Ιερουσαλήμ.

• Η σκοτεινή ιστορία της: Στα χρόνια των βασιλιάδων του Ιούδα (όπως ο Άχαζ και ο Μανασσής), η κοιλάδα αυτή έγινε το κέντρο της πιο ακραίας ειδωλολατρίας. Εκεί, επηρεασμένοι από τις χαλδαϊκές δεισιδαιμονίες, οι αποστάτες Ισραηλίτες έχτισαν τον «Τοφέθ» (βωμό) και θυσίαζαν τα ίδια τα παιδιά τους στη φωτιά, προσφέροντάς τα στον ειδωλολατρικό θεό Μολόχ (Β' Βασιλέων 23:10).

Η Θεϊκή Κατάρα και η Προφητική Σημασία

Ο Θεός, μέσω του προφήτη Ιερεμία, καταδίκασε με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο αυτές τις πράξεις. Στο κεφάλαιο 7:31-34, το κείμενο ξεκαθαρίζει ποιο θα ήταν το μέλλον αυτού του τόπου:

«...και έχτισαν τον βωμό του Τοφέθ, που είναι στην κοιλάδα του γιου του Εννόμ, για να καίνε τους γιους τους και τις κόρες τους στη φωτιά – πράγμα που εγώ δεν διέταξα ούτε πέρασε από τον νου μου. Γι' αυτό, έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, που δεν θα ονομάζεται πλέον Τοφέθ ούτε κοιλάδα του γιου του Εννόμ, αλλά Κοιλάδα της Σφαγής, και θα θάβουν στον Τοφέθ επειδή δεν θα υπάρχει άλλος τόπος. Και τα πτώματα του λαού τούτου θέλουσιν είσθαι τροφή εις τα πετεινά του ουρανού και εις τα θηρία της γής· και δεν θέλει είσθαι ο εκφοβίζων. Και θέλω παύσει από των πόλεων του Ιούδα και από των οδών της Ιερουσαλήμ την φωνήν της χαράς και την φωνήν της ευφροσύνης, την φωνήν του νυμφίου και την φωνήν της νύμφης· διότι η γη θέλει κατασταθή έρημος»

Για τον βιβλικό συγγραφέα, η Γέεννα έγινε το απόλυτο σύμβολο της εθνικής καταστροφής και του θανάτου. Δεν περιέγραφε έναν τόπο καταδικασμένων  ζωντανών ψυχών, αλλά τη χωματερή όπου τα νεκρά σώματα των επαναστατών θα ρίχνονταν άταφα, για να γίνουν τροφή για τα όρνεα και τα σκουλήκια.

Η Χρήση της Λέξης στα Χρόνια του Ιησού

Στον πρώτο (1ο) αιώνα μ.Χ., η Κοιλάδα του Εννόμ (Γέεννα) είχε μετατραπεί στον δημόσιο σκουπιδότοπο της Ιερουσαλήμ. Εκεί έριχναν τα απορρίμματα της πόλης, τα ψοφίμια των ζώων, καθώς και τα πτώματα των εκτελεσμένων εγκληματιών που θεωρούνταν ανάξιοι ταφής.

Για να μην προκληθούν επιδημίες, στην κοιλάδα έκαιγε συνεχώς φωτιά (με τη χρήση θείου) ώστε να καταναλώνονται τα σκουπίδια, ενώ όπου δεν έφτανε η φωτιά, τα σκουλήκια αποσύνθεταν τα οργανικά υπολείμματα.

Όταν ο Ιησούς προειδοποιούσε τους ακροατές του για τον κίνδυνο της «Γέεννας» (π.χ. Ματθαίος 5:22, Μάρκος 9:43), χρησιμοποιούσε αυτή την ολοζώντανη, επίγεια εικόνα. Οι ακροατές Του δεν σκέφτονταν μια μεταφυσική τοποθεσία βασάνων· γνώριζαν ότι αν απέρριπταν τον Μεσσία και επέμεναν στην ανομία, η κατάληξή τους θα ήταν ο επαίσχυντος, ολοκληρωτικός αφανισμός έξω από τα τείχη της πόλης.

Το «Σκουλήκι» και η «Άσβεστη Φωτιά»

Στο Κατά Μάρκον 9:48, ο Ιησούς περιγράφει τη Γέεννα λέγοντας: «ὅπου ὁ σκώληξ αὐτῶν οὐ τελευτᾷ καὶ τὸ πῦρ οὐ σβέννυται».

• Η Παλαιοδιαθηκική ρίζα: Ο Χριστός δεν εισάγει μια νέα διδασκαλία, αλλά παραθέτει αυτολεξεί το τελευταίο εδάφιο του προφήτη Ησαΐα (66:24).

• Τι καίει η φωτιά: Ας αφήσουμε το κείμενο του Ησαΐα να μιλήσει: «καὶ ἐξελεύσονται καὶ ὄψονται τὰ κῶλα [τα πτώματα] τῶν ἀνθρώπων τῶν παραβεβηκότων ἐν ἐμοί· ὁ γὰρ σκώληξ αὐτῶν οὐ τελευτήσει, καὶ τὸ πῦρ αὐτῶν οὐ σβεσθήσεται».

Το κείμενο είναι απόλυτα ξεκάθαρο: η φωτιά και το σκουλήκι καταβροχθίζουν πτώματα (νεκρά σώματα), όχι άυλες ψυχές. Η φωτιά ονομάζεται «άσβεστη» επειδή δεν σβήνει μέχρι να καταστρέψει ολοκληρωτικά και αμετάκλητα αυτό που καίει. Συμβολίζει τον αιώνιο αφανισμό –το οριστικό τέλος της ύπαρξης– και όχι τη διαιώνιση των βασανιστηρίων.

Η Ιστορική Εκπλήρωση το 70 μ.Χ.

Η προφητική προειδοποίηση για τη Γέεννα εκπληρώθηκε με απόλυτη γεωγραφική ακρίβεια το 70 μ.Χ., κατά την πολιορκία και την πτώση της Ιερουσαλήμ από τους Ρωμαίους.

Οι Ιουδαίοι που επαναστάτησαν, έχοντας εγκλωβιστεί μέσα στην πόλη, πέθαναν κατά εκατοντάδες χιλιάδες από τον λιμό και τη σφαγή. Ο ιστορικός της εποχής, Φλάβιος Ιώσηπος (Ιουδαϊκός Πόλεμος, Βιβλίο 5, Κεφ. 12-13), καταγράφει ότι επειδή δεν υπήρχε πλέον τόπος να ταφούν οι νεκροί, οι άρχοντες της πόλης έριχναν τα αναρίθμητα πτώματα έξω από τα τείχη, μέσα στην κοιλάδα της Γέεννας. Η γεωγραφική κοιλάδα έγινε κυριολεκτικά, για μία ακόμη φορά, η «Κοιλάδα της Σφαγής» που είχε προφητεύσει ο Ιερεμίας.

Συμπέρασμα

Όταν το κείμενο ερμηνεύει το ίδιο τον εαυτό του, η Γέεννα απομυθοποιείται πλήρως. Δεν είναι το μεταφυσικό βασίλειο του τρόμου και του αιώνιου πόνου –το οποίο αποτελεί μεταγενέστερη θρησκευτική παρερμηνεία– αλλά το ιστορικό και επίγειο μνημείο της θεϊκής κρίσης ενάντια στην επίμονη ανομία εκ των τέκνων του Αβραάμ.

<< Επιστροφή στην Αρχική σελίδα