Η Ιστορική Εκτροπή του θεσμικού Χριστιανικού Κόσμου

Η Ιστορική Εκτροπή του θεσμικού Χριστιανικού Κόσμου

Συγγραφή: Ευάγγελος Δημ. Κεπενές (Ιανουάριος 6, 2026, 16:50)

Πρόλογος

Η ιστορική διαδρομή του χριστιανισμού σημαδεύτηκε από μια παράδοξη μετάβαση: από τη διωκόμενη αποκάλυψη του Λόγου, στην κρατική επιβολή ενός φιλοσοφικά διαμορφωμένου δόγματος. Η αντικατάσταση της βιβλικής απλότητας από την πολυπλοκότητα των φιλοσοφικών αντιπαραθέσεων δεν υπήρξε μια απλή ακαδημαϊκή διαφωνία, αλλά το προκάλυμμα για την άσκηση κοσμικής εξουσίας. Στο παρόν κείμενο εξετάζεται πώς η παρερμηνεία της «σοφίας», η δαιμονοποίηση της έρευνας και η επιστράτευση του φανατισμού —από το ιστορικό νήμα των Παραβαλανέων της Αλεξάνδρειας έως τις Σταυροφορίες— οδήγησαν στην αποξένωση από το πνεύμα των Γραφών, μετατρέποντας το μήνυμα της σωτηρίας σε όργανο καταστολής και πνευματικού σκοταδισμού.

Οι Χριστολογικές Έριδες και οι Φιλοσοφικές Αντιπαραθέσεις

Οι χριστολογικές έριδες των πρώτων αιώνων θυμίζουν έντονα τις αντιπαραθέσεις των αρχαίων φιλοσόφων και των μαθητών των, εκ των οποίων μερικοί σύρθηκαν σε «δίκες ασεβείας» από το θεοκρατικό κατεστημένο της εποχής τους — όπως ο Αναξαγόρας, ο Σωκράτης— ή διώχθηκαν και δολοφονήθηκαν, όπως ο Ελεάτης Ζήνων και οι Πυθαγόρειοι.

Ωστόσο, οι θεογονικές και κοσμογονικές θεωρίες των Φιλοσόφων απέτυχαν να προσφέρουν τη γνώση του αληθινού Θεού και ορθές απαντήσεις στις υπαρξιακές αναζητήσεις, θέση που αποτυπώνει ο απόστολος Παύλος: «οὐκ ἔγνω ὁ κόσμος διὰ τῆς σοφίας τὸν θεόν» (Α΄ Κορ. 1:21). Η εναντίωση του Παύλου στη «σοφία του κόσμου» δεν αναφερόταν στα επιστημονικά επιτεύγματα (Μαθηματικά, Αστρονομία, Ιατρική) αλλά στην αδυναμία της ανθρώπινης σκέψης να οδηγήσει στη θεϊκή αποκάλυψη.

Αυτή η βιβλική εναντίωση δεν περιορίζεται στα ελληνικά συστήματα μεταφυσικής, αλλά επεκτείνεται και στον λαό του Ισραήλ, όταν αυτός αποδοκίμαζε τον Λόγο του Θεού στρεφόμενος σε αλλότριες θεότητες. «Ταύτα Κυρίω ανταποδίδετε ούτω λαός μωρός και ουχί σοφός ουκ αυτός σου Πατήρ εκτήσατο σε και εποίησεν σε και έκτισέν σε.» (Δευτ. 32:6). «Ησχύνθησαν σοφοὶ καὶ ἐπτοήθησαν καὶ ἑάλωσαν (=έπεσαν, κυριεύθησαν) ὅτι τὸν λόγον κυρίου ἀπεδοκίμασαν σοφία τίς ἐστιν ἐν αὐτοῖς.» (Ιερ. 8:9)

Σοφία και Ερευνητική Διανόηση

Η μη διάκριση μεταξύ σοφίας και ερευνητικής διανόησης οδήγησε συχνά σε παρερμηνεία όρων και στην δαιμονοποίηση της λογικής. Παράδειγμα αποτελεί η περιβόητη προειδοποίηση του Αυγουστίνου στο έργο του De Genesi ad Litteram (II, xvii, 37) κατά των «μαθηματικών», η οποία παρερμηνεύεται συχνά λόγω της εξέλιξης της γλώσσας. Κατά την ύστερη αρχαιότητα, ο όρος mathematici (μαθηματικοί) αναφερόταν κυρίως στους αστρολόγους και τους μάντεις που χρησιμοποιούσαν τους αστρικούς χάρτες για να προβλέψουν το μέλλον (μοίρα). Ο Αυγουστίνος προειδοποιούσε για «συμβόλαιο με τον διάβολο» αναφερόμενος στην κενή προφητεία και τη μαντεία και όχι στην αριθμητική ή τη γεωμετρία τις οποίες ο ίδιος θαύμαζε.

Η Δίωξη της Ελληνικής Σκέψης                                                                                                                                                                                

Η ελληνική σκέψη βίωσε μια βίαιη μεταμόρφωση: από πηγή έμπνευσης για τους πρώτους Πατέρες, μετατράπηκε σε απειλή για τους φανατικούς Χριστιανούς που την ταύτιζαν συλλήβδην με τον παγανισμό. Αυτό οδήγησε σε συστηματικές διώξεις, παρά την επικράτηση μιας θεολογίας που είχε ήδη ενσωματώσει πολλά από τα ελληνικά φιλοσοφικά εργαλεία. Τόσο στις διώξεις των Αρχαίων Φιλοσόφων όσο και στις Χριστολογικές Έριδες, το κυρίαρχο κατεστημένο χρησιμοποίησε κατηγορίες  "ασέβειας" ή "αιρετικής απόκλισης" για να καταστείλει τη διαφωνούσα διανόηση.

Στην ύστερη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (ιδίως τον 4ο και 5ο αιώνα), ο οργανωμένος φανατικός όχλος — καθοδηγούμενος συχνά από κατώτερους κληρικούς ή μοναχούς—έγινε βίαιο εργαλείο επιβολής του Θεσμικού χριστιανισμού και καταστολής των αντιπάλων του, είτε ήταν αιρετικοί, είτε παγανιστές, είτε διανοούμενοι.

Χαρακτηριστική ομάδα ήταν οι Παραβαλανείς (από το ελληνικό παραβάλλομαι, που σημαίνει ριψοκινδυνεύω τη ζωή μου). Ήταν μέλη μιας αδελφότητας στην Αλεξάνδρεια, την περίοδο του Πάπα Διονυσίου. Αρχικά, είχαν αναλάβει το έργο της νοσηλείας των ασθενών —η οποία συχνά περιλάμβανε υδροθεραπεία στα δημόσια λουτρά, τα "βαλανεία"— και της ταφής των νεκρών, ιδίως κατά τη διάρκεια επιδημιών. Ωστόσο, υπό την εξουσία ισχυρών Πατριαρχών, όπως ο Θεόφιλος και ο Κύριλλος, η αδελφότητα αυτή μετατράπηκε σε ιδιωτικό στρατό της Εκκλησίας.

Η δράση τους περιλάμβανε την τρομοκράτηση πολιτικών αντιπάλων, επιθέσεις σε συναγωγές και την καταστροφή παγανιστικών ναών — πράξη που ισοδυναμούσε με τον αφανισμό των χώρων όπου ασκούνταν η λατρεία και η φιλοσοφία. Η δράση τους κορυφώθηκε με την καταστροφή του Σεραπείου το 391 μ.Χ. και τη δολοφονία της φιλοσόφου Υπατίας το 415 μ.Χ. που ήταν αποτέλεσμα της διαμάχης μεταξύ του Έπαρχου της Αλεξάνδρειας, Ορέστη και του Επισκόπου της Αλεξάνδρειας, Κυρίλλου. Το διάταγμα του Θεοδοσίου Α' (391 μ.Χ.) και το κλείσιμο της Ακαδημίας των Αθηνών από τον Ιουστινιανό (529 μ.Χ.) σφράγισαν με βίαιο τρόπο το τέλος της αρχαιότητας.

Συμπέρασμα

Η βία των Παραβαλανέων δεν ήταν μεμονωμένο περιστατικό, αλλά πρόδρομος των θηριωδιών που διέπραξαν οι επίσημες Σταυροφορίες: εκστρατείες με παπική έγκριση που παρείχαν στους συμμετέχοντες πλήρη άφεση αμαρτιών και προστασία των περιουσιών τους. Από τη δολοφονία της Υπατίας μέχρι τις σφαγές στην Ιερουσαλήμ και τον μαζικό κανιβαλισμό των ηττημένων στη Μααράτ αλ-Νουμάν το 1098, καθώς και τις ανεξέλεγκτες διώξεις αιρετικών και εθνικών, ο κοινός παρονομαστής παραμένει: η αντικατάσταση της Εντολής της Αγάπης από την τυραννία του φόβου και τον αφανισμό της ζωής. Έτσι, ο θεσμικός χριστιανισμός κατέστη ο συνεχιστής της βιβλικής ανυπακοής, ενσαρκώνοντας το γεγραμμένο "δι' υμάς το όνομα του Θεού βλαστημείται εν τοις έθνεσι", και μετατρέποντας το σωτήριο μήνυμα σε σύμβολο σφαγής και σκοταδισμού.

                                                                                              ------------------------------

  << Επιστροφή στην Αρχική σελίδα